Banner

CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ TRÀN KHÍ MÀNG PHỔI

CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ TRÀN KHÍ MÀNG PHỔI

Đại cương:

Tràn khí màng phổi (TKMP) là tình trạng xuất hiện khí trong khoang màng phổi. TKMP thường được chia thành TKMP tự phát nguyên phát, TKMP tự phát thứ phát, TKMP do chấn thương và TKMP do các thủ thuật chẩn đoán và điều trị gây ra.

2. Chẩn đoán:

2.1. Chẩn đoán xác định:

a) Triệu chứng lâm sàng:

- Đau ngực: thường đột ngột và ở bên bị tràn khí.

- Khó  thở,  thở  nhanh  nông  khi  nghỉ  hoặc  khi  gắng sức.

- Ho khan.

- Lồng ngực bên tràn khí căng vồng kém di động, gõ vang, rì rào phế nang giảm, rung thanh giảm. Có thể có dấu hiệu tràn khí dưới da: cổ bạnh, mắt híp, ấn da lạo xạo.

a)  Cận lâm sàng:

XQ phổi:

Khoảng tăng sáng, mất hình nhu mô phổi (vân phổi) giữa thành ngực và nhu mô phổi, hình đường viền ngăn giữa nhu mô phổi và vùng tràn khí.

-      Khoang liên sườn giãn rộng.

-      Trung thất bị đẩy lệch sang bên đối diện trong trường hợp TKMP áp lực dương.

2.2. Chẩn đoán phân biệt:

Kén khí phổi với TKMP khu trú: kén khí xuất hiện từ trước, bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng, trên phim X-quang: thành kén khí mỏng, góc tiếp giáp với thành ngực là góc nhọn (TKMP khu trú: góc tiếp giáp với màng phổi là góc tù). Chẩn đoán xác định bằng chụp cắt lớp vi tính ngực.

-     Giãn phế nang nặng: bệnh nhân có biểu hiện suy hô hấp mạn tính, trên phim chụp X-quang phổi thấy trường phổi 2 bên quá sáng, còn thấy nhu mô phổi đến sát thành ngực.

-     Nếp da cơ ở thành ngực, bóng vú ở phụ nữ.

2.3. Phân loại tràn khí màng phổi:

- TKMP tự phát nguyên phát: không rõ nguyên nhân, thường gặp ở người trẻ, cao gầy, hút thuốc.

- TKMP tự phát thứ phát sau một số bệnh phổi:

+ BPTNMT, giãn phế nang, hen phế quản. Cần nghĩ tới TKMP khi bệnh nhân đang ổn định, đột nhiên xuất hiện suy hô hấp nặng.

+ Nhiễm khuẩn phổi: do tụ cầu vàng, viêm phổi hoại tử do vi khuẩn Gram âm, viêm phổi do Pneumocystis jiroveci, lao phổi.

+ Các  bệnh  phổi  mô  kẽ  như  xơ  phổi  mô  kẽ  lan tỏa, bụi phổi silicbệnh  sacoit,  bệnh  phổi  đột  lỗ, nhồi máuphổi đều có thể có biến chứng TKMP.

+  Bệnh tự miễn: Viêm khớp dạng thấp, viêm da cơ, xơ cứng bì.

+  Ung thư phế quản gây di căn màng phổi làm thủng màng phổi: hiếm gặp.

+ Tràn khí màng phổi do chấn thương hoặc vết thương: vết thương ngực hở hoặc gẫy xương sườn gây tổn thương phổi, dập nhu mô phổi.

+ Tràn khí màng phổi do các thủ thuật chẩn đoán và điều trị: chọc dịch màng phổi, sinh thiết màng phổi, sinh thiết phổi xuyên thành ngực hay soi phế quản, đặt catheter tĩnh mạch dưới đòn, bóp bóng quá mạnh hoặc thở máy áp lực cao, bệnh nhân chống máy (chấn thương phổi do áp lực).

3. Điều trị:

Nguyên tắc: hút hết khí khoang màng phổi và phòng tái phát.

* Tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát:  lượng khí màng phổi ít,

< 15% thể tích bên tràn khí; chiều ngang của dải khí sát màng phổi < 2 cm: không cần hút dẫn lưu, thở oxy 2-3 lít / phút trong 2-3 ngày, sau đó chụp lại XQ phổi, nếu ổn định, có thể cho ra viện.

Chọc hút khí màng phổi đơn thuần:

Chỉ định cho những bệnh nhân TKMP tự phát nguyên phát > 15% thể tích bên phổi tràn khí , chiều ngang của dải khí sát màng phổi > 2 cm.

* TKMP thứ phát sau các thủ thuật: chọc dịch màng phổi, sinh thiết màng phổi sinh thiết phổi xuyên thành ngực; lượng khí ít <15% thể tích bên phổi tràn khí.Sử  dụng  kimnhỏ  nối  vớiba  chạc  và bơm tiêm 50 ml. Sau khi hút hết khí thì rút kim. Nếu hút được 4 lít mà khí vẫn ra đều, không có cảm giác khí sắp hết cần xét chỉ định mở màng phổi. Hoặc:

+ Sử dụng kim luồn (14-16G) nối với dây truyền dịch, ba chạc và bơm tiêm 50 ml. Sau khi hút hết khí, kẹp dây truyền và khóa ba chạc trong12 giờ, sau chụp lại, nếu không thấy tái phát thì rút kim luồn. Hoặc:

+ Đặt catheter có nòng Polyethylen vào khoang màng phổi.

 

Hút áp lực âm 20 cm nước liên tục cho đến khi hết khí màng phổi, sau đó kẹp ống dẫn lưu 24 giờ.

+ Rút ống dẫn lưu nếu không thấy TKMP tái phát sau 24 giờ dựa vào: khám lâm sàng và chụp X-quang phổi.

Sau  kẹp  ống  dẫn  lưu  nếu  thấy  bệnh  nhân  khó  thở

 

tăng và/hoặc tràn khí dưới da, cần mở kẹp và hút khí trở lại ngay.

* Chỉ định  mở màng phổi - đặt ống dẫn lưu:

TKMP áp lực dương: nhịp thở > 30 lần/phút, nhịptim > 120 lần/phút, huyết áp tụt. Trung thất bị đẩy lệch về bên đối diện, vòm hoành hạ thấp dẹt và thẳng, có khi đảo ngược, tràn khí dưới da. Nếu chọc kim vào khoang màng phổi sẽ thấy khí xì ra.

Tất cả các trường hợp TKMP tự phát thứ phát(TKMP ở bệnh nhân BPTNMT, lao phổi, áp xe phổi).

-      TKMP do chấn thương.

-      TKMP thứ phát sau thông khí nhân tạo.

-      TKMP tự phát tiên phát lượng khí nhiều hoặc thất bại với các biện pháp điều trị nêu trên.

-      Tràn khí tràn dịch màng phổi (vì có thể do tràn máu màng phổi).

+ Tiến hành:Mở  màng  phổi  với  ống  thông  16-28F  tuỳ từngtrường  hợp:  24-28F  cho  những  bệnh  nhân  TKMP  cần thở máy hoặc TKMP kèm tràn máu màng phổi.

+  Nên sử dụng van Heimlich hoặc van nước trong 12-24 giờ đầu để tránh nguy cơ phù phổi do phổi giãn nở nhanh nếu TKMP đã có từ trước khi dẫn lưu nhiều ngày.

 

+  Hút áp lực âm 20 cm nước liên tục cho đến khi hết khí màng phổi, sau đó kẹp ống dẫn lưu 24 giờ.

+ Rút ống dẫn lưu nếu không thấy TKMP tái phát sau 24 giờ: khám lâm sàng và chụp X-quang phổi.

+ Sau  kẹp  ống  dẫn  lưu  nếu thấy  bệnh  nhân  khó  thở

 

tăng và/ hoặc tràn khí dưới da, cần mở kẹp và hút khí trở lại ngay.

+ Thất bại: khí tiếp tục ra sau 5 ngày hút dẫn lưu liên tục.

*Dự phòng tái phát:

 

 Tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát đã tái phát từ lần 2 trở đi.

Tràn khí màng phổi tự phát thứ phát sau các bệnh: BPTNMT, lao phổi cũ, bệnh phổi mô kẽ.

Hình ảnh bóng, kén khí trên phim chụp X-quang, hoặc CLVT.

*Bơm bột talc y tế qua ống dẫn lưu:

+ Chỉ định: bệnh nhân TKMP có suy hô hấp hoặc không có điều kiện nội soi màng phổi, hoặc có các chống chỉ định của nội soi màng phổi.

+ Thực hiện ngay sau đặt dẫn lưu màng phổi.

Pha 10 gam bột talc y tế vô trùng với 50 ml Natriclorua 0,9% và 10 ml Lidocain 2%, rồi bơm qua ống dẫn lưu màng phổi.

+ Dừng hút dẫn lưu, thay đổi tư thế 15 phút/lần. Hút dẫn lưu liên tục sau bơm bột talc 2 giờ.

+ Lưu ý: không kẹp ống dẫn lưu trong trường hợp bệnh nhân khó thở khi kẹp ống dẫn lưu, có thể tiến hành hút dẫn lưu sớm nếu bệnh nhân xuất hiện dấu hiệu suy hô hấp sau kẹp ống dẫn lưu.

+ Tác dụng phụ: bệnh nhân thường có đau nhiều (có thể tiêm thuốc giảm đau trước và sau bơm bột talc), sốt sau bơm bột talc.

*  Bơm Iodopovidon qua ống dẫn lưu:

+ Chỉ định: tương tự bơm bột talc qua ống dẫn lưu. Nên chỉ định bơm Iodopovidone trong trường hợp đã đặt ống dẫn lưu nhiều ngày, hoặc bệnh nhân có suy hô hấp nhiều.

 

+ Bơm dung dịch pha 40 ml Iodopovidon 10% với 60 ml Natriclorua 0,9%.

Dừng hút dẫn lưu, thay đổi tư thế 15 phút/lần. Hút dẫn lưu liên tục sau bơm  Iodopovidon 2 giờ.

Lưu ý: sau bơm Iodopovidon bệnh nhân có thể đau nhiều, có thể sốt, tràn dịch màng phổi (có thể tràn dịch khá nhiều). Cần  theo  dõi  và  hút  hết  dịch  ngay khi phát hiện để đảm bảo 2 lá màng phổi dính sát nhau.

*Nội soi màng phổi can thiệp:

 Nơi có điều kiện, được xem xét can thiệp sớm trong các trường hợp thất bại điều trị sau 5 ngày dẫn lưu. Qua nội soi có thể tiến hành: gây dính màng phổi với bột talc dạng phun mù, chà sát màng phổi; đốt điện, cắt bỏ bóng khí, thắt, kẹp hoặc khâu các bóng khí.

 

*Mở lồng ngực:

+  Chỉ định: không có điều kiện nội soi màng phổi hoặc nội soi màng phổi thất bại.

+ Mở lồng ngực: để xử lý các bóng khí hoặc lỗ rò phế quản - màng phổi. Kết hợp gây dính màng phổi với hoá chất hoặc gây viêm dính bằng cách chà sát màng phổi.

 

4.  Một số thể TKMP:

- TKMP và tràn dịch (máu, mủ...)  màng phổi:

+ Mở màng phổi hút dẫn lưu kín.

+ Nếu có điều kiện, chỉ định nội soi can thiệp khoang màng phổi sớm hoặc phẫu thuật sau khi thất bại với biện pháp điều trị nêu trên.

- TKMP áp lực dương:

Ngay khi phát hiện, cần chọc ngay một kim thường hoặc ống thông nhỏ vào khoang liên sườn 2, đường giữa đòn để giảm áp lực khoang màng phổi.

Mở màng phổi hút dẫn lưu sớm.

-      TKMP do các thủ thuật chẩn đoán và điều trị:

TKMP sau các thủ thuật: lượng khí ít chỉ cần chọc hút kim nhỏ hoặc đặt ống thông dẫn lưu khoang màngphổi. Mở MP nếu lượng khí nhiều (>15% thể tích bên phổi tràn khí) hoặc chọc hút kim nhỏ không hiệu quả.

-TKMP ở bệnh nhân mắc BPTNMT, do bóp bóng hoặc thở máy: cần mở màng phổi với ống cỡ 24-28F, sau đó hút dẫn lưu liên tụcvà  có  thể  gây  dính  màng  phổi bằng bột talc hoặc Iodopovidon  qua  ống  dẫn  lưu.  Nội soi can thiệp khi có điều kiện.

(Lượt đọc: 11704)

Tin tức liên quan

  • Cấp cứu 115
  • Đường dây nóng
  • Khuyến cáo phòng chống bệnh viêm phổi cấp do vi rút Corona
  • Học tập làm theo lời bác
  • Chương trình mục tiêu quốc gia
  • Đại hội đảng
  • Lịch công tác
  • Hình ảnh hoạt động
  • Câu lạc bộ Tim mạch
  • Câu lạc bộ Tiểu đường
  • Câu lạc bộ Hen - COPD
  • Liên kết web
    • Bộ Y Tế
    • Báo Quảng Ninh
    • Sở Y tế Quảng Ninh
    • Báo cáo hoạt động khám chữa bệnh
    • Bệnh viện Bãi Cháy
    • Bệnh viện Sản nhi Quảng Ninh
    • CDC
    • Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm
    • Bệnh viện Cẩm phả
    • Bệnh viện Đa khoa khuc vực Cẩm phả
    • Bệnh viện Lao và phổi
    • Bệnh viện Phục hồi chức năng Quảng Ninh
    • Bệnh viện Việt Nam Thụy Điển Uông Bí
    • Bệnh viện Y dược cổ truyền Quảng Ninh
    • Trung tâm y tế Hạ Long
    • Trung tâm Y tế huyện Ba Chẽ
    • Trung tâm Y tế huyện Bình Liêu
    • Trung tâm Y tế huyện Đầm Hà
    • Trung tâm Y tế huyện Hải Hà
    • Trung tâm Y tế huyện Hoành Bồ
    • Trung tâm Y tế huyện Tiên Yên
    • Trung tâm Y tế huyện Vân Đồn
    • Trung tâm Y tế Thành phố Cẩm Phả
    • Trung tâm Y tế Thành phố Móng Cái
    • Trung tâm Y tế Thành phố Uông Bí
    • Trung tâm Y tế thị xã Đông Triều
    • Trung tâm Y tế thị xã Quảng Yên
    • Bệnh viện 108
    • Trung tâm DI & ADR quốc gia
    • Bệnh viện Bạch Mai
    • Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ
    • Bệnh viện Việt Đức
    • Sở Y tế tỉnh Phú Thọ